مطالعه و بررسى <<رساله مدنيه>> عبدالبهاء  5

نادر سعیدی

٥- الف : انتقاد از تئورى تاريخ گرائى

حضرت عبدالبهاء تئورى توسعه و پيشرفت فلسفه تاريخ گرائى را بشدت مورد انتقاد قرار ميدهند. ملاحظه ميشود تئورى تاريخ گرائى که ابتدا توسط فلاسفه رمانتيک ارائه گرديد خواهان محترم شمردن شعائر ديرينه و پرستش   سنت هاى کهن ميباشد. اما چنين موضعى کاملاً از آگاهى تاريخى تهى است، چه که مراحل تاريخى را در گذشته تأئيد ميکند، حال آنکه خواهان متوقف نمودن حرکت تاريخ در زمان حاضر ميباشد. طرفداران سنت تاريخ گرائى دو گروه هستند. در گذشته تاريخ گرايان مدارا با ساير فرهنگها را ترويج نمى نمودند. آنها معمولاً به برترى سنن و فرهنگ خود معتقد بوده از تحميل و تعميم دادن سنن خود بر ساير فرهنگها هيچ واهمه اى نداشتند. اما فقط در مقابله با نياز به اقتباس از فرهنگهاى ديگر بود که از خصوصيت و ويژگى فرهنگى سخن ميگفتند.

مطالعه و بررسى <<رساله مدنيه>> عبدالبهاء  4

نادر سعیدی

٥- بسوى يک تئورى توسعه : مکتب رمانتيک يا فلسفه روشنگرائى

شايد مهم ترين مسئله در مورد مفهوم توسعه اجتماعى و اقتصادى به تعريف خود اين کلمه مربوط ميگردد. جاى شگفتى است که اين مسئله که بحث انگيزترين مسائل در تئورى توسعه در زمان ما ميباشد از مسائل مهمى است که در "رساله مدنيه" نيز مورد بررسى قرار گرفته است. همانطور که در آغاز اين مقاله اشاره رفت متن "رساله مدنيه" بر اساس پاسخگوئى به چهار ايراد و اعتراضى که به اصلاحات و خردگرائى وارد شده تنظيم گرديده است. اما سه ايراد از آن چهار ايراد در واقع جلوه هاى متفاوت يک تصور واحد ميباشند. در پايان قرن بيستم نيز مباحثات سياسى و دانشگاهى بر روى همين مسئله بحث انگيز متمرکز است. اين امر خود نمايانگر مناسبت و ارتباط "رساله مدنيه" با مشکلات و مسائل نسل کنونى بشر در همه نقاط جهان ميباشد.

مطالعه و بررسى <<رساله مدنيه>> عبدالبهاء  3

نادر سعیدی

هر چند که اين چهار مبحث بهم مربوط ميگردند ولی براى آنکه وضوح و تمايز تحليلی آنها حفظ شود ذيلاً آنها را بطور جداگانه مورد بحث قرار ميدهيم :‍                       

٣- سياست هاى اصلاحى : از حاکميت موروثى تا حکومت قانونى              

براى شناخت زمينه تاريخى که موجب تحرير رساله مدنيه گرديد ما بايد جنبش هاى اصلاحى ايران را در دهه ١٨٧٠ مورد بررسى دقيق قرار دهيم.  پس از يک دوران کوتاه تلاش در جهت اصلاحات از ناحيه امير کبير، نخست وزير ايران در اوايل سلطنت ناصرالدينشاه، سياست هاى اصلاحى و تجددگرائى متوقف گرديد.

RESURRECTION AND RENEWAL: THE MAKING OF THE BABI MOVEMENT IN IRAN, 1844-1850

رستاخیز و تجدید: پیدایش نهضت بابی در ایران، 1850 – 1844

 نوشته دکتر عباس امانت

ناشر: انتشارات دانشگاه کرنل، 1989

ترجمه: بهزاد يزدانی

خوانندگان بهایی کتاب رستاخیز و تجدید از ابتدا در ذهن داشته باشند که نوشتن تاریخ به دست یکی از پیروان با  تاریخ نگاری  یک مورخ اجتماعی متفاوت است.

تاریخ نگاری بهائی ستیزان 1

بخش یکم

 کاویان صادق زاده میلانی

     در چند سال اخیر مطبوعات و رسانه های ایران توجه ویژه ای را به مباحث مربوط به آئین بهائی مبذول داشته اند. روزی نیست که جراید و مجلات و کتابها و سایتهای اینترنتی در ردّ دین بهائی مطلب ننویسند. تاثیر رسانه و عوام فریبی ناشی از ایجاد فضائی مسموم و استفاده از مطالب ساختگی و شبه تاریخی و تبلیغات همه جانبه یک نظام سیاسی بر علیه یک اقلیت دینی در جهت سرکوب اندیشهء نوین امری شناخته شده است. انگیزهء توجه روزافزون به دین بهائی را در مقاله های پیشین مورد تحلیل قرار داده ام و در اینجا به بحث دربارهء آن نمی پردازم. کوتاه سخن اینکه روش امروزی بهائی ستیزان در برخورد با دین بهائی اجتناب از مباحث اساسی فلسفی و عرفانی وکلامی و آموزه های اجتماعی و تلاش در مطرح کردن مسائل بی ربط و ساختگی سیاسی است که بنابر مد روز به خوانندگان بی خبر ارائه می شود. کاستی های تاریخ نگاری بهائی ستیزانی چون زاهد زاهدانی و عبدالله شهبازی و عدم آشنایی آنان با اسلوب تاریخ نویسی را نیز در مقاله های پیشین مورد ارزیابی قرار داده ام. در این مقاله نیز برخی جوانب کارهای این دو را مورد نقد قرار خواهم داد. ولی ترفند تازهء جمهوری اسلامی در انتشار رمان های تاریخی ابتکاری تازه است و کمتر در عرصهء گفتمان های دینی به آن بر می خوریم.

تورج امینی 29/4/1385

مهناز رئوفی و بهاییان

تاریخ نویسی شکل های مختلف دارد ، مثل روزنگاری ، واقعه نگاری و تاریخ تحلیلی. یک نوع تاریخ نگاری هم در دوره مدرن باب شده که البته می توان گفت ادبیات است تا تاریخ نویسی به معنای دقیق آن. در این نوع اخیر وقایع تاریخی بهانه هایی می شوند تا نویسندگان و ادیبان ذوق و تخیل ادبی خود را به کار بندند و در واقع به جای تاریخ نویسی ، داستان پردازی کنند. به اعتقاد من اطلاق تاریخ نگاری بر نوع اخیر روا نیست چه که داستان نویسی رو در تخیل دارد و تاریخ نگاری رو در واقعیت. ادبیات از "هیچ" ، به وجود می آورد و می پرورد اما تاریخ آن چه را که بوده و یا هست ، نشان می دهد. در واقع ادبیات نوعی اختراع معنی و عبارت است و تاریخ نوعی اکتشاف وقایع و رویدادها. جمع این دو و اطلاق کل اثر به عنوان یک نوشتار تاریخی ، از همان آغاز تناقضی آشکار را بر دوش مدعی این عنوان می نهد.

                                                           روی درخت گردوی گس آن کلاغ پیر

                                                          صدسال خانه کرد و هزاران هزار بار

                                                          گردو از آن درخت بدزدید و خاک کرد

                                                          هر بار روی خاک منقار خویش را زکثافات پاک کرد

                                                          یک بار هم ندید آن بلبل جوان غزلخوان باغ را

                                                          یا دید و حس نکرد

                                                              آن روح عاشقانه دور از کلاغ را!           

                                                                                                          ژاله اصفهانی

 نگاهی به کتاب خاطرات یک نجات یافته از بهائیت!

          چند روز پیش یکی از دوستان خبر انتشار کتابی را توسط مؤسّسه کیهان طهران برای من با ایمیل فرستاد. باید صادقانه اعتراف کنم که من بطور معمول علاقه ای به خواندن انتشارات این مؤسّسه ندارم چون اولاً نوشته های آن مخصوصاً اگر مربوط به دگر اندیشان باشد(اعم از مذهبی یا سیاسی) با دروغ وافتراء و به کار بردن لغات توهین آمیز و بی ادبانه همراه است لذا از دید افراد منصف و فرهیخته ارزش مطالعه ندارد. در واقع می خواهند فقدان منطق و استدلال را، برای خالی کردن عقده ها، با افتراء واهانت جبران کنند.ثانیاً چگونه می توان به نوشته های روز نامه ای اعتماد کرد که پاسخ افراد وجوامع مختلف را در برابر اتهاماتی که به آنان وارد میکند برخلاف همه موازین اخلاقی و قانونی چاپ نمی کند.ثالثاً تیراژ کیهان قابل مقایسه بادیگر روزنامه های طهران نیست وافراد اهل مطالعه و تحقیق توجهی به آن ندارند.  ولی با وجود این، شروع مطلب که معرّفی یک کتاب بود نظرم را جلب کرد.قسمت هائی از این معرفی را خواندم . طبق روش جاری کیهان، پر از دروغ وافترا و مطالب خلاف حقیقت بود و با اینکه این بار ظاهراًنویسنده شخص دیگری است ولی بطوری که خواهیم دید در موارد زیادی جای پای نویسنده کیهان در آن دیده میشود.دراین یادداشت فقط قسمت هائی از خلاف گوئی های کتاب مطرح می شودتا به نظر دوستانم نیز احترام بگذارم که مطالعه کیهان و نوشتن درباره آن را وقت تلف کردن میدانند!

رگ تاک:گفتاری درباره نقش دین در تاریخ اجتماعی ایران (2جلد)

دلارام مشهوری

نقد از کاویان صادق زاده.

کتاب دو جلدی رگ تاک بررسی جامعی است از تارِيخ اجتماعی ايران که نويسنده آن کوشيده تا فهم و درک جديدی از تاريخ معاصر را ارائه دهد. اين کتاب که در خارج از ايران به چاپ رسيده موفقيّت شايانی داشته و از معدود کتابهای فارسی برون مرزی است که در ظرف چهار سال چهار بار تجديد چاپ شده است. و شنيدم که تيراژ چاپ آخر (پنجم)  آن به پنج هزار نسخه رسيده است.  چنين استقبال کم سابقه ای شايد پيرو اظهار نظر مثبت انديشمندان و صاحبنظران ايرانی باشد و شايد هم بيانگر اين واقعيت است خوانندگان ايرانی از تحليلها و بررسيهای موجود پيشين خسته و يا دلسرد شده اند و در پی ديدگاهی نوين می باشند. نگارنده اين نقد رگ تاک را کتابی يافتم که با وجود برخی ضعفهای نظری (که درزيربطور مفصل مطرح میکنم) بينش تازه ای را ارائه میکند. روش کار من در این مقاله ها چنین است که در اول دو جلد اول و دوم کتاب را بطور خلاصه معرفی میکنم و در آخر مقاله به نقد فرضیه کتاب و بحث تاریخی آن می پردازم.

تورج امینی ، 22/2/1385

نقد و معرفی کتاب "مراسلات طهران"

پیش از این ، در مقالاتی که در باره نقش بابیان و بهاییان در انقلاب مشروطه نگارش نمودم ، بدین نکته مهم و پنهان نگاه داشته شده در تاریخ معاصر اشاره کردم که اکثر قریب به اتفاق روشنفکران و متجددین دوره قاجار یا از دامان آیین های بابی و بهایی برخاسته اند و یا آن که با بابیان و بهاییان در ارتباط نزدیک بوده اند. اینک مجالی به دست آمده است تا ضمن معرفی و نقد کتاب "مراسلات طهران" ، شاهدی از رده های پایین حکومت قاجار نیز برای داعیه خود به دست دهم. تصور می کنم بیان کوتاهی از ماجرایی که بین من و این کتاب گذشت ، به گفتنش بیارزد.

 نقد وبررسی کتاب بهائيت در ايران

بهائیت در ایران

نوشته دکتر سید سعید زاهد زاهدانی

با همکاری محمد علی سلامی

انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی

چاپ اول 1380

نقد از ميلانی

 در سال‌ های اخیر کتابهای زیادی درردّ بهائیت از سوی افراد مختلف و یا نهادهای مذهبی نوشته شده و این مساله از جوانب گوناگون بررسی گردیده است. اما تاکنون هیچ یک از این کتابها نتوانسته انتظار علاقمندان را بر آورد و به پرسشهای بیشمار خوانندگان در این زمینه پاسخ گوید. از تازه ترین این نوع نشریات کتاب بهائیت در ایران به قلم دکتر سيد سعيد زاهد زاهدانی  استاد رشتهء جامعه شناسی دانشگاه شيراز است که با  همکاری محمد علی سلامی نوشته شده و ناشر آن مرکز اسناد انقلاب اسلامی است.